Bugun...


Prof. Dr. CANER IŞIK

facebook-paylas
NEVRUZ; DOĞANIN YENİDEN DİRİLİŞİ
Tarih: 21-03-2020 16:38:00 Güncelleme: 24-03-2020 11:21:00


Novruz gülünün açıq dehânı,

Mürğ anda hezar oxur zebanı

 

Büyük Türk sultanı ve şairi Hatai’ye ait olan bu mısralarda;

 

“Nevruz gülünün ağzı açıktır.

 

Kuşlar, orada bin bir dille nağmeler okur” der.

 

Yeni bir yılın başlangıcı olan bu gülün güzelliğine aşık kuşlar, umutla, sevinçle iyi, güzel ve aşkın olanı dillendirir ve coşarlar. Yeni olan hep umutla yeşerir. Yeni başlayan bir yılda, yeni doğan bir çocuğun saflığındadır, İşte bu yeni olanın coşkusunun ve umudunun paylaşıldığı gün nevruzdur.

 

Türk ve Fars dünyasının bilinen en eski bayramlarından olan Nevrûz çok eski zamanlardan beri çeşitli adlar altında ifade edilmiştir. Bunlar: Nevrûz, Navruz, Novruz, Sultan Nevruz, Navrez, Nevris, Noruz, Ulusun Ulu Kunı, Uli Kün, Çağan Baba Marta, Köklü Marta, İlk Yaz Yortusu, Yeni Gün, Yengi Gün, Mart Dokuzu, Mereke, Mevriz, Mart Bozumu dur.

 

Yaygın olan Nevruz farsça bir kelimedir. New=Yeni, Rûz=gün, Nevruz da yeni gün demek, yeni bir yılın başlangıcı demektir. Nevruz Farsın, Türk’ün ve top yekûn Orta Doğu topluluklarının kutladığı bir bayramdır. Bu bayramın kökeni ve hangi topluluğa ait olduğu tartışılan bir konudur. Fars kültür kaynaklarının Nevruz ile ilgili başlıca başvuru kaynağı, Firdevsi’nin Şehname’sidir.  Şehname, Fars sözlü geleneğinin yazıya aktarılmasıyla oluşmuş bir eserdir. Nevruz Şehname’de geçer fakat aynı dönem yazılmış başka eserlerde Nevruz’un izine rastlanmaz. Bunun karşısında Türklerin en eski yazılı eserleri olan Orhun Kitabeleri’nden ve diğer yazılı belgelerde Türklerin günlük yaşamlarından bahseden eski Çin kaynaklarında Nevruz’la ilgili kutlamalardan söz edilmiştir. Bu durum Nevruz’un Türk kavimler içinde köklü bir biçimde kutlandığını kanıtlamaktadır.

 

Efsanelerde iki efsane öne çıkmaktadır: Bunlar demirci Kawa ve Ergenekon anlatılarıdır. Fars kültüründe Firdevs’inin anlattığı Demirci Kawa’nın Dehak’ı öldürmesi ve bu günün zulümden kurtularak yeni bir güne uyanışa karşılık gelmesi Nevruz olarak adlandırılır. Ergenekon destanına göre ise bir vadiye sığınan ve sayıları artan Türkler Asena adlı dişi kurdun yol göstermesi ile ve demir dağının eritilmesi ile çıkış yolu bulmuş ve yeni gün ortaya çıkmıştır. Nevruz’un ateşi demiri eritmiş ve kurtuluşa umuda açılan yol meydana çıkmıştır.

 

Efsaneler geçmişin gerekçelendirilmesinde önemli işaretler verir fakat gece ile gündüzün eşit olduğu 21 Mart günü yerleşik hayatı düzenleyen takvimler için yadsınamaz bir öneme sahiptir. 12 Hayvanlı Türk Takvimi’ne göre yeni yılın başlangıcı kabul edilir. En eski Türk takvimi olan ve halk arasında da etkin bir biçimde kullanılan bu takvim kendisini insan hafızalarında eski takvim olarak saklamıştır. Nevruz; Büyük Selçuklu Sultanı Celaleddin Melikşah zamanında geliştirilip kabul edilen Celali takviminin yılbaşıdır. Bugün bile İran ve Afganistan gibi yerlerde kullanılan Şemsi takvim de bu Celali takviminden ilham alınarak geliştirilmiştir. Bu tarih artık kışın tamamen bitip yaz dönemine başlangıcın günüdür. Halk takvimine göre birinci Cemre 20 Şubatta havaya bir hafta sonra ikinci cemre suya ve nihayet üçüncü haftanın sonunda, 6 Martta üçüncü cemre toprağa düşmektedir. Cemre, anlam olarak “Isınmaya başlayan güç, ısınma” şeklinde manalandırılmaktadır. O halde artık tabiatta toprak uyanıyor, kuşlar cıvıldaşıyor, zemheri kuzuları çayır-çimen koşuyor, hasılı bütün canlıların kanı kaynamaya başlıyor.  Nevruzda artık tabiat tamamen uyanmaya başlıyor ve yaz dönemine geçiliyor. Nevruz, işte böyle bir başlangıçtır.

 

Nevruz hakkında çeşitli inançlar, kabuller ortaya çıkmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır;

 

*Türkler’de ve Fars’larda bahar bayramıdır.

 

*Hz. Ali’nin doğum günü olarak kabul edilir.

 

*Güneşin Balık burcundan Koç burcuna girdiği gündür

 

*Kış mevsiminin sona erip, baharın başlamasıyla birlikte kışlaklardan yaylaklara göç etmeğe başlandığı gündür.

 

*Nevrûz on iki hayvanlı Türk takvimine göre ve eski İran takvimine göre yılbaşıdır.

 

*Nevrûz Türklerin ve İranlılar’ın milli bayramıdır ve Nevrûz-ı Sultanî ile aynı güne tekâbül eder.

 

*Hz. Nuh’un gemisinin karaya oturduğu gündür.

 

*Türkler’in Ergenekon’dan çıktıkları gündür.

 

*Dünyanın kuruluşunun tamamlandığı gündür.

 

*Doğu milletlerinin kabul ettikleri ortak yılbaşıdır.

Nevruz bütün doğu toplumlarının ortak birlik ve bahar bayramıdır. Özellikle Alevi Türkmenler tarafından 18,19,20 Mart günlerinde oruç tutmak yaygındır. ‘21 Mart’ta ise Nevruz cemleri birlik cemlerinin bir benzeri olarak yapılmakta ve bayrama da erişilen gün için nevruziyeler adıyla ortaya çıkan şiirler paylaşılmaktadır. Yazımızı Anadolu da Türkçe ibadet edip, Türkçe nevruz kutlayan Pir sultan Abdal’dan bir şiirle tamamlamak istiyorum.

 

Cümle eşya bugün destur aldılar

 

Aşk ile didara karşı yandılar,

 

Erenler ceminde bade sundular

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın.

 

 

 

Erenler dergâhı ruşen bu günde

 

Doldurmuş badeyi sunar elinde

 

Susuz olan kanar kendi gönlünde

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın.

 

 

 

Sultan Nevruz günü canlar uyanır

 

Hal ehli olanlar nura boyanır.

 

Muhip olan bugün ceme dolanır

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın.

 

 

 

Pir himmet eyledi bugün kuluna

 

Cümle muhip bugün cemde buluna.

 

Cümle eşya konar kudret balına

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın

 

 

 

Aşık olan canlar bugün gelirler

 

Sultan Nevruz günü birlik olurlar

 

Hallak-ı cihandan ziya alırlar

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın.

 

 

 

Pir Sultan’ın eydür: Erenler cemde

 

Akar çeşnim yaşı her dem bu demde

 

Muhabbet ateşi yanar sinemde

 

Himmeti erince Nevruz Sultan’ın.

 

Yeni başlangıçlara gebe olan dünyanın Hak olan doğrultuda değişmesi nasip olsun, ne olduğumuzu anlamak için sunulan fırsatlar idrak edilsin ve Hak ettiğimiz sağlığa hak ettiğimiz oranda erişmek, cümle yeniden dirilişe şahit olan insanlığa nasip olsun, Nevruzumuz yeniden diriliş olsun. NEVRUZUMUZ KUTLU OLSUN

 

Prof. Dr. Caner IŞIK

 

OLAY AYDIN

 



Bu yazı 22910 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep FK 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
HABER ARA
YUKARI