Bugun...


Hüseyin İLKER ALTINSOY

facebook-paylas
SÖZLÜ KÜLTÜR ÜZERİNE BİR KAÇ SÖZ
Tarih: 29-02-2020 10:56:00 Güncelleme: 01-03-2020 21:10:00


SÖZLÜ KÜLTÜR ÜZERİNE BİR KAÇ SÖZ

“Söz ola kese başı

Söz ola kestire savaşı”

Türk halk edebiyatımızın yüzyıllar öncesinden getirdiği veciz bir deyiş…

Halk kimdir o zaman?

Bazılarının belleklerinde halk kavramı, kent dışında yaşayan, okumamış, toprakla geçinen; kentlerin varoşlarında yoksulluk sınırları altında yaşamaya çalışan insancıklar olarak yer almakta.

Oysa halk kavramının içinde herkes vardır.

İnsan olarak; ben sen, o, biz siz onlar biçiminde adlandırılan insan kümesidir. Ancak bu toplulukların temel ortak özelliği; kullandığı dille oluşturduğu kültürüdür. Kültür ise ortak dille üretilen birikimler, gelenek ve görenekler, inançlar, değer yargıları, oyunlar, masallar, destanlar, menkıbeler, halk öyküleri, fıkralar, maniler, bilmeceler, atasözleri, halk hekimliği, düşsel aktarımlar, türküler, çalgılar olarak karşımıza çıkar.

Kısaca halkın ortak anlaşma diliyle oluşturduğu her tür yaratı ve bilgi birikimine kültür denir.

Halk sözü, toplumun elit kesimince,(!)aşağı tabaka olarak algılanmaktadır.

Hatta kendini üst sınıf sananlar, bu alt tabaka denilen kesimin konuştuğu dili, ürettiği ürünleri sevmez, benimsemez.

Alaycı bir üslupla yanıtlar.

Ahkâm keser.

Buna rağmen siyaset, ticaret veya akademik amaçlı çıkarlar için onların yanında gözükür.

Onlara yalandan gülücükler dağıtır. Halkın dilini bilmediği halde, konuşmasını halkın konuşmasına benzeterek kendince yakınlık kurmaya çalışır.

Kentimiz kültürüne harç koyan bu konuda başarılı çalışmalara imza atan geçmişin izlerini gelecek kuşaklara aktaranlara minnet borçlu olduğumuzu asla unutmamalıyız.

Halk kültürünün bir ürünü olan türküler ve maniler konusunda üzerime düşen görevleri karınca kararınca yaptığıma inanıyorum.

“Kerimoğlu”, “Karaova Düğünü”, “Muğla Manileri”, “Ormancı”, “Özümüz Sözümüz Sazımız”, “Gök Yörük”, “Muğla Türküleri ve Öyküleri- Çalgılarımız Çalgıcılarımız” adlı eserlerim uzun soluklu araştırma ve derleme çalışmalarıyla doğdu.

Yıllarca el atılmayan alanlarda veya güdük kalan araştırmalarla el atılan alanlardaki eserlere de saygım var.

Halkbilimi üzerine çok yönlü araştırmalar yapılmalı, sağlıklı değerlendirmeler yapılmalı da zaten.

TRT gibi en önemli yayın ağımıza kazandırılan eserleri taradığımda çok yanlışlıklar ve eksiklikler gördüm. Topu topu 85 türkümüz derlenebilmişken 1950’li yıllarda bugün 400’ün üzerinde türkü derlememe rağmen hala derleyemediklerimin olduğuna ve unutulan türkülerimizi derleyemediğime üzülüyorum.

Bendeniz aşağı tabaka denilen halk kesiminden çıkmış birisi olarak yerel kültürümüzün birkaç ürünü üzerinde araştırma yapmaya başlayalı 30 yılı geçti. Bu araştırmalarımın kaç yıllık olduğunu insanlar bilmeden, sormadan, öğrenmeden hakkımda yazdılar, çizdiler.

25 türkü derlemesiyle Muğla Türküleri adına söz sahipliğini kimseye bırakmayanlara da ses etmedim. Bu alanda yazılmış 40’a yakın yazılı kaynak olduğu halde özellikle akademisyenlerimizin bazıları eserlerinde “Halk türkülerimiz konusunda yazılmış detaylı bilgiler bugüne kadar yok” diyebilecek kadar cahillerine de rastladım.

Yine de akademik unvanlarına saygım gereği konuşmadım.

Ama ayıpladım.

Benim gibi araştırmacılar için bunun önemi yoktur.

Başkalarına saygıda kusur etmedim. Benden önce bu konuya emek veren insanların çalışmalarını hep takdirle karşıladım. Eserlerimin önsözleri dâhil olmak üzere, kaynakçalarımda da adlarından söz ettim.

“Kerimoğlu” eserimi yazdığımda, onlarca kişi ve onlarca kaynağın aktarımını açıkladım.

Bir türkünün öyküsünü roman türüyle yazdım.

Amacımı da açıkladım…

 

Ardından “Karaova Düğünü” adlı eserimi aynı türde yazdım. Ancak bu eserimde başka bir yenilik yaptım. O da şu; olay kahramanlarının kaynak kişilerin resimlerini, yerel dil özelliklerinin açıklamalarını verdim. Bir romanda böyle bir çalışma belki ilktir.

Diğer bir roman çalışmam “Ormancı”ydı. Türk edebiyat tarihinde ilk kez, bir türkü kahramanının resimlemesi, kriminal bir çalışmayla akademik düzeyde yapılmaya çalışıldı. Bu konuda çalışma üreten arkadaşlarımızdan Muğla Üniversitesi Okutmanlarından Özden Işıktaş’a teşekkür ediyorum. Yalnızca bu fotoğraf çalışması bile aylarımı almıştı. Gittiğim yerlerin, konuştuğum insanların sayısını ben hatırlamıyorum ama unutulmasın diye kaynakçamda belirtmiştim.. Eserde yerel dilin özelliklerini, söz ve deyişleri, deyimleri kullanırken minik bir de sözlük ekledim. Çünkü Muğla ağzındaki bazı sözcükleri başka yörelerde bulmak mümkün değildi. Okuyuculardan edindiğim izlenimlere göre iyi yapmışım..

Bu arada Muğla’nın yerel kültürüne ışık tutacak iki bine yakın mani örneğini, yine eserdeki kaynakçamdaki belirttiğim insanlardan derlemiştim.

2006’da “Özümüz Sözümüz Sazımız” adlı eserimin öyküsü ise gerçekten uzun bir roman… Bu güne kadar yazılı kaynaklarda yer alan türkülerimizin toplam sayısı 50-60 civarındaydı..

Ben ve başta ekip arkadaşlarımdan İbrahim Ethem Yağcı olmak üzere bütün yöreleri taradık. Yazılı eserleri topladık… Halen halk arasında yaşayan sözlü/sözsüz türkülerimizin hepsini kayda aldık. Toplam olarak tarayabildiğimiz türkü sayısı üç yüz civarındaydı.

2017’ye kadar boş durmadım tabi ki… Kendi eserimde tarayabildiğim türkü sayısının çok daha fazla olabileceği teziyle saha çalışmalarını küçük köylere kadar indirdim. En son eserimde bu konuda haklı olduğum ortaya çıktı.

Türkülerin en geniş öykülerine kadar ve en sağlam denilebilecek kaynaklarını dinleyerek yeniden kayda geçirdik. Halk müziğimize gönül vermiş, emek vermiş, yöre kültürümüzün gelişmesine yardımcı olmuş bütün kaynak kişi ve sanatçılara yer vermeye çalıştık. Türkülerimizin yaratıcılarını, hangi yöreye ait olduklarını, sözlerinin en doğru söylenişlerini, TRT’ye girmiş olan söz ve bilgi yanlışlıklarını tek tek tespit ettik. Bunların düzeltilmesi konusunda girişimlerde bulunduk. Henüz kayıtlara geçirilmemiş türkülerimizi tespit ederek, sözlerini derledik.

Yöremizdeki en ünlü müzisyenlerimizi, ad ve lakaplarını, hangi enstrümanı çaldıklarını tespit edip kayıt altına aldık. Bu insanların içinde; def, desdümbek, sini, iligen, davul, zurna, cümbüş, keman, ud, klarnet, düdük, kaval, sipsi, zil, cura, bağlama, kaşık, kabak kemane çalgıcılarının adları veya lakaplarını yazdık.

400 türkü derlemesi/ öyküsü  dile kolay…

“MUĞLA TÜRKÜLERİ VE ÖYKÜLERİ-ÇALGILARIMIZ ÇALGICILARIMIZ” adıyla yayınladım.

 Gönlüm isterdi ki kurumlarımız, başta Muğla Valiliği olmak üzere, Büyük Şehir Belediye Başkanlığı, İlçe Belediye Başkanlıkları, Ticaret Odamız ve diğer kurumlarımızın destekleri olsun. Neden biliyor musunuz? Çünkü bu türküler her ilçemizi kapsıyor. Özellikle Fethiye, Bodrum ve Milas ilçelerimize ait türkülerimiz çok fazlaydı.. Sadece müzisyenlerimize dağıtılsa bile bu yanlışlıklar bir nebze olsun giderilebilirdi. Türkülerimizin en eski söylenişleri zamanla değişmez, unutulmaz olurdu… Geç kalınmış değil. Sadece halk türkülerimiz konulu etkinliklerde bile hala TRT kayıtlarındaki yanlışlıklar esas kabul ediliyor ya buna çok üzülüyorum. Oysa bu konuda her birinde bir ustamızı andığımız “HALK EZGİLERİMİZE YÖN VEREN USTALAR” programlarını da gelenekselleştirmeye çalıştık. Her yıl birileri eksilse de aramızdan yeni kuşakları birleştirmeye çalışıyoruz. Bizler sadece destek bekliyoruz o kadar… 

Bütün bunları yaparken kaç bin kişiyle görüştüğümü, kaç köy, kasaba, ilçede çalışma yaptığımı söylemeyeyim. Hepsinden önemlisi bütün bunları yaparken, devletin makam aracını kullanmadık,  maiyetimizdekilere çalışma yaptırmadık. Devletin verdiği görev kapsamında iş icabı çalışma üretmedik. Ne akademik unvan amaçlı, ne popilizm amaçlı, ne siyasi amaçlı, ne de ticari amaçlı çalıştık… Günlerce arkadaşlarımız dükkanını kapattı, gün oldu gecelerimizi yollarda geçirdik, gün oldu köylerde insanları tarlada dağda peşinden koşarak bulduk, gün oldu ailemizden ayrıldık, gün oldu aç susuz saatlerce yürüdük dağda bayırda…Gün oldu ilçelerdeki ustaları bir araya toplayarak buralardaki türkülerin sözleriyle kayıtlarımızı karşılaştırdık. Öyküleri yeniden dinledik. ..Gün oldu Fethiye’de Bodrum’da ustalarla türküleri karşılaştırdık. Tartıştık. Yanlışlıkların nedenlerini sorguladık. Gün oldu mezar taşındaki tarih ile kaynaklardaki tarih yanlışlıklarını tespit edip düzelttik. Gün oldu kendisinin üretmediği türküleri başkalarından çalarak TRT kayıtlarına geçirenlere görüntülü söyleşilerimizde itiraf ettirdik. Örnek isterseniz veririm ama bu insanlar aramızdan ayrıldıkları için artık sorgularını başka dünyada verirler. Tahir Usta’dan Sarı Malik’ten özür dilerler…

Bazen bir mezar taşından bu güne kadar anlatılan öykünün tarihinin tümden yanlış yazıldığını tespit ettik. Bazen, anlatılan öykülere büyük tepkilerle karşılaştık. “Doğrusu budur öykünün ve ben de bu öyküde yaşayanlardan birisiyim.” diyen yaşlılarla karşılaştık. Bazen, öykülerin geçtiği yerlerin doğru verilmediğini, bazen isimlerin doğru yazılmadığını, bazen sözlerin doğru söylenmediğini öğrendik…Yaşlı müzisyenlerin aktarımlarıyla günümüze gelen sözler arasında karşılaştırmalarda bulunduk..

Şimdi söylüyorum ve isim belirtmiyorum. Benim eserimden sonra gazetelerde birkaç eksiği ya da yanlışlığı görüp birkaç satır içinde eleştiri yazanlara soruyorum.. Ben bunları gördüm ve eksikliğim varsa düzeltme yapacağımızı da söylüyorum. Peki aynı konuda eser yazan baylar, bayanlar! Niçin eserlerinizde 40 türküyle Muğla Türkülerini sınırlandırdınız?

Türkülerin öykülerindeki, sözlerindeki yanlışlıkları olaylardaki tarihi yanlışlıkları niçin görmediniz? Niçin birinci derecedeki kaynak kişiler sağ iken onlarla derleme yapmadan bu türkülerin öykülerini yazdınız?

                Akademik ünvanlı sözlü kültür ve türkü çalışmaları üzerine yazı yazanlara soruyorum. Kaç tane müzisyenle konuştunuz? Onların eski birikimlerini derlediniz mi? Muğla’nın türküleri ile başka yörelere ait türküleri niçin aynı kitapta açıklama yapmadan topladınız? Kaç adet türkünün öyküsünü, var olduğu halde yazmadınız? Kaç köyde kaç kişiyle derleme çalışması yaptınız? Eserinizin önsözünde utanmadan “Muğla türküleriyle ilgili çok az sayıda yazılı kaynak olduğundan” bahsediyorsunuz. Ayıp, ayıp… Biz sizlerin yaptığı çalışmaları yakından takip ediyoruz. Siz, sizden önce bu konuda eser üretenlerden; Hafız Sabri Aksoy, Rauf Yekta Bey, Galip Birgili, Yusuf Ziya Demircioğlu, Ali Rıza Zorlu,

Bodrumlu Müzisyen Mehmet Uslu, Araştırmacı yazar H.İlker Altınsoy, Milaslı Neriman-Nida Tüfekçi,

Milaslı Nevzat Çağlar Tüfekçi, Milaslı Tomris Bilgi Mergen, Muğlalı Erman Şahin, Milaslı Dr. Mehmet Kaya, Fethiyeli Hamdi Özbay, Fethiyeli Araştırmacı Ünal Şöhret Dirlik, Fethiyeli İlhan Kurt, Fethiyeli Hasan Kalkan, Datçalı Nihat Akkaraca, Bayırlı Aşık Abbas Balcı, Muğlalı İ.Ethem Yağcı, TRT’nin Türk Halk Müziği Seçme Eserler1-2-3 cilt, TRT Sözlü Eserler Antolojisi 1-2-3 cilt, Nevin Öziç, Sadi Yaver Ataman, Halil Atılgan, Mehmet Özbek gibi adlarını ve eserlerini kaynakçalarımda görebileceğiniz yazılı eserlerden hiç haberiniz yok…Üstelik bu konuda yazılı eser yok diyerek iddia ediyorsunuz.. Size soruyorum. Bu nasıl akademik ve bilimsel bir çalışma.. Halkbilimciler böyle çalışma üretiyorsa vay halimize!

                Bunların dışında 15 adet görüntülü belgesel nitelikli türkü ve öykülerine ilişkin program yaptık. Köy, kasaba ve kent kültürünün yanı sıra yörelerimizin birçok özelliğini yansıtan programlar bunlar…

                Ben ve benim gibilerin kıymetini, komşu illerimizin yayın organları- kültür dernekleri, ulusal televizyon ve gazetelerimiz, Üniversitelerimiz yeterli olmasa da değer veriyor. Ama kendi ilimiz Muğla, çalışmalarımızı görmezlikten geliyor.

                Muğla sözlü kültürüne emek veren insanlara ödül vermişsiniz… Siz o kültür adına ödülleri dağıtırken;  ben ve ekibim Datça köylerinde Beldir Kızı ninem’den iligen, Fethiye’de delbekçi Hetem Yavuz’dan delbek, Çırpı’da Süreyya Uyar’dan cura, Mekeli Mustafa Bozdağ’dan uyguncekli düdük, Mumcular/ Yeniköy’de Çelik Usta’dan(Mustafa Bacaksız) cümbüş, Kalem Köyünde Halil İbrahim Özkan’dan üç telli, Kafaca’da Çoturalı Dayı’dan kaval, Ortakentli Kemancı Rasim’den keman ezgilerini dinliyor ve  kayıt altına alıyorduk…

                Biz üretiriz… Siz tüketirsiniz… Farkımız bu, kolay gelsin size!

HÜSEYİN İLKER ALTINSOY

OLAY AYDIN

 

 



Bu yazı 58220 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep FK 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
HABER ARA
YUKARI