Bugun...


Etem ORUÇ

facebook-paylas
ARPAZ (HARPASA) YADA ESEN KÖY
Tarih: 09-01-2021 14:22:00 Güncelleme: 10-01-2021 10:04:00


Bugün evde zeytinyağı kalmadığı için Arpaz yolu üzerindeki zeytinyağı fabrikasına gittim. Arpaz Kalesi büyülü bir sis içindeyedi.

Sanki Ataçalı Kel dağın zirvesinden bağırıyordu. “Ağalık düzeni sona ermiştir, artık eşitlikçi bir düzen kurdum” der gibi.

Akçay üzerine köprü yaptırmaya söz vermesine karşın yaptırmayan Osman Beyi dağa kaldıran Çakırcalı Mehmet Efe’yi görür gibi oldum. Karıncalı dağ Efe yatağındaki çarpışma Çakırcalı  Efenin son çarpışmasıdır. Efe vurulunca kızanları Osman beyi de vururlar. Halkını zalimin zulmünden koruyan, zenginden alıp yoksula dağıtan, yoksul babası efe töresi de bu olaydan sonra son bulur.  Arpaz, (Esen Köy), geçmiş dönemin Karya yerleşmesi olan Harpasa Kalesinin eteklerinde kurulmuş ve adını bu yerleşmeden almaktadır.Hakkında çok az şey bilinen ve ortaçağda Stav-ropolis(Afrodisias) Metropolitliğine bağlı olan Harpasa, zamanın piskoposluk merkezidir. Sonrasında Aydın Beyliğine bağlı bir yerleşim mer­kezi olarak devam eden bazı vakıf kayıtlarından ve günümüzde ortadan kalkmış olan bir kaç mezar taşlarından anlaşılır.

 

Köyde bulunan arkaik karakterli isimsiz bir türbe de bu dönemden kalmış olabilir. Evliya Çelebi'de, Aydın Koca beyi tarafından ele geçirilen, Nazilli ovasının güneyindeki boğazı tutan ve "Beş boy" olarak adlandırdığı köylerin arasında Arpaz’ı da sayar. II. Bayezid devrine ait Aydın Mufassal Tahrir defterinde, Arpaz Yenişehir Kazasına bağlı olarak gösteril­miştir. Bununla birlikte 1573–1574 tarihli Aydın Vakıf defterinde Aydın Livasına bağlı olan bir kazadır.  1451 tarihinde yazılan Mufassal Tımar defterinde ise bu bilgiler var:

 

" Taallukat-ı Arpaz Murad Hüdavendigar Aydın eline gelecek olan, oda oğlanı Ali Bey'e verilmiş. Yıldırım Hüdavendigar zamanında kadimi Süleyman, Doğan Bey,  Kemine Bey, Beyazıt Bey yerdi; mezkûrlar çer iye eserlerdi; şuanda Murad Hüdavendigar kullarından oda oğlanı İlyas Bey'e Murad Hüdavendigar beratıyyiyüb asker-i mansureye mü-lazemet ider. "ifadesi geçiyor. 1573 tarihine ait Aydın Mufassal Tahrir defterinde bu bölgeden bir Şehzade hassı olarak söz ediliyor. Bununla birlikte bölgede büyük önemi olan bir pazaryeridir. Günümüzde hâlâ, pazartesi günleri kurulan bu pazara çevre köylerin ilgisi vardır. Ancak, 1560 yılında, suistimal yapan kadıyı halk toplu bir dilekçeyle şikâyet etmiştir. Huzursuzluk sonraki yıllarda devam etmiş ve halkın zaman zaman rüsum(vergi) ödemeyi reddettiğini kaydeden belgeler vardır.  Huzursuzluk 17. yüzyıldaki bölükbaşı ayaklanmaları, salgın hastalıklardan dolayı artar ve 1828–1829 yıllarında pat­lak veren Atçalı Kel Mehmet önderliğindeki halk isyanıyla doruk noktasına ulaşır. İsyanın bastırılmasından sonra gittikçe önemini kaybeden Arpaz, yöredeki güçlerini koruyan ancak İmparatorluğu sarsan ekonomik bunalımlardan nasibini alan yerel beylerin güdümüne girer. 1849–1850 Salnamesinde henüz bir kaza olarak görülen Arpaz, 1868–1869 tarihine ait bir salnamede, Bozdoğan'a bağlı bir na­hiye durumundadır. 1927 tarihli Köyler- Fihristinde ise, Boz­doğan'a bağlı bir köy olarak görülür. Günümüzde Arpaz, Nazilli'ye bağlıdır. Arpaz'daki  Beyler Konağı Arpaz (Esen köy) köyü içinde Osmanlı İmparatorlu­ğunun ayanlık dönemine ait en güzel ve ilginç örneklerinden birisidir.Bey evi oymalı ahşap işçiliği, nakışlan, tavanlarındaki çarkıfelek motifleriyle birlikte 19. yy. üslup ve özelliklerini yansıtan bir taşra yapısıdır.

 

Dekoratif özellikleri nedeniyle kulenin onarımı sıra­sında yapıldığı düşünülmektedir. Bazı değişikliklere rağmen özgün şeklini korumayı başarmış olan bu yapının daha eski bir evin yerini aldığı varsayımı geçerliliğini korumakla beraber bu hususa netlik kazandıran yeterli veriler yoktur.

 

Evin- güneydoğu odasında, kapının karşısındaki bir dolap, çatı arasına götüren gizli bir merdiveni saklamaktadır. Yapımında taş duvarlar ve kestane ağacı kullanılan payandalar üze­rine inşa edilmiş bir Osmanlı evidir. Yaz ve kış odaları ile ha­yat alanı olarak söz edilen verandaları bulunmaktadır.

 

Beyler konağı ev, kule, hamam, fırın ve erzak depoların­dan meydana gelen bir bütündür.

İyi korunmuş olmasına rağmen genel kuruluş düzeni açısından incelemeye değer olan bu konak II. Mahmut za­manındaki zeybek ayaklanması ve  Atçalı Kel Mehmet ola­yıyla oldukça ilgilidir. 1828–1829 yılında voyvoda ve muhas-sıllardan (küçük dereceli idareci) şikâyetçi olan halkın deste­ği ile yanındaki zeybeklerle Aydın'ın kaza ve köyle­rine bir müddet egemen olan ve Arpaz Beylerinin yanında yetişen Atça'lı Kel Mehmet,onların bu çiftliğini Haziran 1830'da kuşatarak yakmıştır. Böylece beyler konağı maddi kültür ve sosyal tarihin kesiştiği bir düzlemde çok anlam taşıyan bir belge niteliği vardır.  Harpassa bir karya kenti olduğu gibi Nasilla, Boyasini gibi bir Luvi kentidir. Işık İnsan dediğimiz Luvilerin de Göbekli tepe gibi gün ışığına çıktığında Harpassa daha da değer kazanacaktır. 

ETEM ORUÇ

OLAY AYDIN



Bu yazı 12516 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Alanyaspor 14 8 3 3 23 9 27 +14
2 Galatasaray 13 8 3 2 23 10 26 +13
3 Fenerbahçe 14 8 4 2 27 20 26 +7
4 Gaziantep FK 13 6 1 6 24 15 24 +9
5 Beşiktaş 12 7 4 1 25 19 22 +6
6 Hatayspor 13 6 4 3 14 16 21 -2
7 Fatih Karagümrük 13 5 3 5 22 16 20 +6
8 Yeni Malatyaspor 13 5 3 5 17 14 20 +3
9 Trabzonspor 14 5 4 5 16 17 20 -1
10 Göztepe 14 4 4 6 20 17 18 +3
11 Kasımpaşa 14 5 6 3 16 21 18 -5
12 Antalyaspor 13 4 4 5 14 16 17 -2
13 Konyaspor 12 4 5 3 15 12 15 +3
14 Başakşehir FK 13 4 6 3 19 22 15 -3
15 Çaykur Rizespor 12 4 5 3 17 20 15 -3
16 Sivasspor 12 3 4 5 10 12 14 -2
17 Gençlerbirliği 12 3 6 3 10 18 12 -8
18 Denizlispor 13 3 7 3 13 22 12 -9
19 Kayserispor 12 2 6 4 6 14 10 -8
20 MKE Ankaragücü 12 2 7 3 14 20 9 -6
21 BB Erzurumspor 14 2 9 3 12 27 9 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Giresunspor 15 8 2 5 21 13 29 +8
2 Ankara Keçiörengücü 15 8 4 3 22 12 27 +10
3 Samsunspor 15 7 2 6 20 14 27 +6
4 Tuzlaspor 14 8 3 3 23 19 27 +4
5 Altınordu 15 8 4 3 21 18 27 +3
6 Altay 14 8 4 2 26 13 26 +13
7 Adana Demirspor 14 7 3 4 25 13 25 +12
8 İstanbulspor 13 6 3 4 22 15 22 +7
9 Bursaspor 15 6 6 3 28 26 21 +2
10 Bandırmaspor 15 5 7 3 18 18 18 0
11 Menemenspor 15 4 5 6 19 22 18 -3
12 Ümraniyespor 15 4 6 5 15 22 17 -7
13 Balıkesirspor 14 4 7 3 16 22 15 -6
14 Boluspor 14 3 7 4 13 16 13 -3
15 Akhisarspor 14 3 7 4 12 21 13 -9
16 Adanaspor 12 3 6 3 16 18 12 -2
17 Ankaraspor 14 2 9 3 8 22 9 -14
18 Eskişehirspor 15 0 9 6 9 30 3 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 15 11 2 2 37 14 35 +23
2 Van Spor 16 10 2 4 27 13 34 +14
3 Turgutluspor 16 10 6 0 18 24 30 -6
4 Kırşehir Belediyespor 16 8 3 5 22 13 29 +9
5 Sakaryaspor 14 8 2 4 24 13 28 +11
6 Kırklarelispor 15 6 2 7 18 7 25 +11
7 Serik Belediyespor 15 6 3 6 23 16 24 +7
8 Pazarspor 14 7 5 2 25 22 23 +3
9 Tarsus İdman Yurdu 14 6 4 4 25 17 22 +8
10 Sivas Belediyespor 16 5 4 7 29 22 22 +7
11 Bodrumspor 16 6 6 4 32 26 22 +6
12 Karacabey Belediyespor 16 6 6 4 19 16 22 +3
13 Etimesgut Belediyespor 16 5 6 5 15 17 20 -2
14 1922 Konyaspor 16 5 8 3 20 17 18 +3
15 Elazığspor 16 5 9 2 21 31 14 -10
16 Pendikspor 15 4 10 1 22 22 13 0
17 Kastamonuspor 14 3 7 4 14 23 13 -9
18 Mamak FK 15 3 9 3 13 37 12 -24
19 Bayburt Özel İdare Spor 13 3 9 1 9 23 10 -14
20 Kardemir Karabükspor 16 0 14 2 4 44 1 -40
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 14 10 1 3 19 7 33 +12
2 1928 Bucaspor 14 10 2 2 29 10 32 +19
3 Yeşilyurt Belediyespor 14 7 5 2 21 11 23 +10
4 Ofspor 13 6 3 4 21 16 22 +5
5 Belediye Derincespor 14 5 3 6 17 11 21 +6
6 Edirnespor 14 6 5 3 20 19 21 +1
7 Fatsa Belediyespor 14 6 5 3 14 15 21 -1
8 Arnavutköy Belediye 12 5 4 3 12 11 18 +1
9 1877 Alemdağspor 14 5 6 3 20 25 18 -5
10 Çankaya FK 13 5 7 1 12 17 16 -5
11 Artvin Hopaspor 14 5 8 1 20 31 16 -11
12 Nevşehir Belediyespor 14 4 7 3 13 15 15 -2
13 Kızılcabölükspor 14 3 6 5 16 21 14 -5
14 Payasspor 14 3 7 4 16 20 13 -4
15 Antalya Kemerspor 14 2 7 5 14 24 11 -10
16 Manisaspor 14 1 7 6 10 21 9 -11
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 24/12/2020 Kayserispor vs Konyaspor
 24/12/2020 Sivasspor vs Gençlerbirliği
 24/12/2020 Çaykur Rizespor vs Antalyaspor
 24/12/2020 MKE Ankaragücü vs Beşiktaş
 26/12/2020 Göztepe vs Fatih Karagümrük
 26/12/2020 Trabzonspor vs Galatasaray
 27/12/2020 Gaziantep FK vs Alanyaspor
 27/12/2020 Denizlispor vs MKE Ankaragücü
 27/12/2020 Yeni Malatyaspor vs BB Erzurumspor
 27/12/2020 Başakşehir FK vs Kasımpaşa
 28/12/2020 Gençlerbirliği - Kayserispor Kayserispor ligdeki son 8 maçında hiç kazanamadı  Gençlerbirliği yenilmez
 28/12/2020 Beşiktaş - Sivasspor Sivasspor ligde deplasmandaki son 6 maçında hiç kaybetmedi  Sivasspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 25/12/2020 Altay vs Ümraniyespor
 26/12/2020 Boluspor vs İstanbulspor
 26/12/2020 Tuzlaspor vs Altınordu
 26/12/2020 Balıkesirspor vs Adana Demirspor
 27/12/2020 Menemenspor vs Ankara Keçiörengücü
 27/12/2020 Adanaspor vs Bandırmaspor
 27/12/2020 Akhisarspor vs Giresunspor
 27/12/2020 Ankaraspor vs Samsunspor
 28/12/2020 Bursaspor vs Eskişehirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 26/12/2020 Bodrumspor vs Serik Belediyespor
 26/12/2020 Karacabey Belediyespor vs Kardemir Karabükspor
 26/12/2020 Kırklarelispor vs 1922 Konyaspor
 26/12/2020 Kırşehir Belediyespor vs Bayburt Özel İdare Spor
 26/12/2020 Mamak FK vs Elazığspor
 26/12/2020 Pazarspor vs Etimesgut Belediyespor
 26/12/2020 Pendikspor vs Sivas Belediyespor
 26/12/2020 Sakaryaspor vs Turgutluspor
 26/12/2020 Tarsus İdman Yurdu vs Eyüpspor
 26/12/2020 Van Spor vs Kastamonuspor
 30/12/2020 Kardemir Karabükspor - Bodrumspor Kardemir Karabükspor ligdeki son 16 maçında hiç kazanamadı  Bodrumspor yenilmez
 30/12/2020 Serik Belediyespor - Kırşehir Belediyespor Kırşehir Belediyespor ligdeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Kırşehir Belediyespor yenilmez
 30/12/2020 Bayburt Özel İdare Spor - Mamak FK Mamak FK ligdeki son 7 maçında hiç kazanamadı  Bayburt Özel İdare Spor yenilmez
 30/12/2020 Eyüpspor - Kırklarelispor Eyüpspor ligde evindeki son 6 maçını kazandı  Eyüpspor kazanır
 30/12/2020 1922 Konyaspor - Van Spor Van Spor ligdeki son 8 maçında hiç kaybetmedi  Van Spor yenilmez
 30/12/2020 Etimesgut Belediyespor - Sakaryaspor Sakaryaspor ligdeki son 5 maçını kazandı  Sakaryaspor kazanır
 30/12/2020 Bayburt Özel İdare Spor - Mamak FK Bayburt Özel İdare Spor ligdeki son 8 maçında hiç kazanamadı  Mamak FK yenilmez
 30/12/2020 Eyüpspor - Kırklarelispor Kırklarelispor ligdeki son 7 maçında hiç kaybetmedi  Kırklarelispor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 29/12/2020 Arnavutköy Belediye vs Çankaya FK
 02/01/2021 Arnavutköy Belediye vs Ofspor
 24/01/2021 Antalya Kemerspor vs 1877 Alemdağspor
 24/01/2021 Belediye Derincespor vs Arnavutköy Belediye
 24/01/2021 Çankaya FK vs Kızılcabölükspor
 24/01/2021 Diyarbekirspor vs Manisaspor
 24/01/2021 Edirnespor vs Artvin Hopaspor
 24/01/2021 Fatsa Belediyespor vs Nevşehir Belediyespor
HABER ARA
YUKARI