Bugun...



DAĞ KÖYLERİNDE ÇOCUK OLMAK


facebook-paylas
Güncelleme: 23-11-2019 11:19:24 Tarih: 23-11-2019 02:44

DAĞ KÖYLERİNDE ÇOCUK OLMAK

DAĞ KÖYLERİNDE ÇOCUKLAR
Zeki Oğuz
“Bir oğlum olsa versem hocaya/okuya okuya çıksa heceye”
(Bir Konya türküsü)
Köylü kadının gebelik dönemi şehirdeki gibi ayrıcalıklı bir dönem değildir. Hele mevsim iş mevsimiyse kadın, doğum gününe kadar, sağlıklı günlerindeki gibi çalışır. Hem diğer işlerini yapar hem de doğacak çocuğun giysilerini hazırlar.
Doğum sırasında köyde ebelikten anlayan kadınlardan biri çağrılır. Çocuk doğunca elleri, ayakları tuzlanır. Yumurta kırılır, içine pekmez dökülerek anneye yedirilir. Komşu ve akrabalar doyga çorbası yapıp getirirler.
Çocuğun kırkı çıkmadan yıkanmaz. Köylüler çocuklarının genellikle erkek olmasını isterler. Kız büyüyünce kocaya varır, çekip gider, diye, düşünürler. Erkek çocuk büyüyünce evin işlerini görecek, anne/baba ihtiyarlayınca onlara bakacaktır. Erkek çocukları olmayan eşler, erkek çocuk oluncaya kadar çocuk yapmaktan çekinmezler.
Çocuklar beşik ya da salıncaklarda yatırılır. Beşiğin içine minder serilir, minderin ortasındaki deliğe silbiç yerleştirilir. Çocuk tuvaletini buna yapar. Köy kadını rahatlık ve temizlik bakımından beşiği tercih eder. Beşiği olmayan aileler komşularından ödünç alırlar.
Çocuğun adını aile büyüğü kor, genç babanın bu konuda söz hakkı yoktur. Hatta babanın büyüklerin yanında çocuğunu sevmesi ayıplanır. Konulan ad bir aile büyüğünün, hısımlar arasında çok sevilen birinin adı olabilir.
Çocuğa nazar değmesin, diye akraba olmayanlara göstermek istemezler. Nazarları geçer, diye, gök gözlü insanların çocuğa bakmasına izin vermezler. Kısmeti bağlanmasın, diye, göbeği düşünceye kadar çocuğun yanında iş yapılmaz. Çocuğun kırkı çıkmadan o eve başka lohusa kadın giremez. Girerse kırk basmasından korkulur. Evde iki körpe çocuk varsa iğne değiştirilir. Kırk bastığına inanılırsa aydaş aşı pişirilip yedirilir. Aydaş aşı pişerken yoldan gelip geçenler ocağın altına birer parça çalı atarlar.
Çocuk yürümeye başlayınca kösteği kırılır. Çocuğun ayaklarına bir ip bağlanır. Mahalleden çağrılan iki çocuktan hangisi ipi önce çözerse yarışı kazanmış sayılır, çocuğun annesinden armağanlar alır.
Çocuk doğduğu andan itibaren annesinin sırtındadır. Anne bağ belliyorsa çulun arasına sarıp kuytu bir yere yatırır. Ekin dağındaysa kavak dallarından bir çerke yapılır, çerkenin üzeri çullarla örtülür, çocuğu rüzgardan, tozdan, güneşten korur. Kimi zaman çocuk saatlerce ağlasa bile sesini duyan olmaz. Ancak dinlenme anlarında çocuğu emzirir, altını değiştirirler.
Çocuk beş/altı yaşına basınca ufak tefek işlerde ailesine yardım etmeye başlar. Yavaş yavaş yumuş buyrulma zamanı gelmiştir artık. Büyüdükçe ekin tarlasında öküzleri, atları gütmeye başlar. Dölde, yaylada kuzuları gütmek de onun işidir. İlkokuldan sonra artık büyümüş sayılır. Daha ağır işler onu beklemektedir. Kimi yoksul ailelerin çocukları ilkokulu bitirince yabana gittikleri olur, tuğla ocaklarında kalıpçı olarak çalıştırılır.
Çocuk sünnet olduğunda bütün köylü sünnet evine ülü götürürler. Baba arazisi varsa ilerde çocuğun masraflarına kullanmak üzere ağaç diker.
Köy yerinde yaşam büyükler için ne denli zorsa, aynı zorluklar çocuklar için de geçerlidir. Hiçbir çocuk üretim içinde yer almaktan, çalışmanın zorluklarından kurtulamaz. Onların da yapacakları bir yığın iş vardır. Dört mevsim büyüklerinin peşinde oradan oraya sürüklenip dururlar.
Öyle de olsa bütün köy çocukları en ağır işlerin arasında bile kendilerine göre oyunlar yaratmasını bilirler. Eğlenmenin bir yolunu bulurlar. O kolaycı, pratik akıllarıyla en olmadık şeyleri bile bir eğlenceye çevirirler. Böylece farkında olmadan kendi kültürlerini de yaratırlar. Manileri, deyişleri, tekerlemeleri, oyunlarıyla cıvıl cıvıl bir kültürdür bu. Güzel bir havada bir köy çocuğu kapalı bir mekanda duramaz. Hemen üçü beşi bir araya geliverir saklambaç, çelik çomak, fotak oynarken buluverirler kendilerini.

Neşeli sesleri doldurur havayı.
“İnce minare/dibi kanare/bitmiş pekmez/yerinden kalkmaz/korkan korksun/korkmayan benden kaçsın.”
Kapalı bir yerde kaldıklarında oynadıkları en güzel oyun ebe seçmedir. Daire biçimi oturup ayaklarını birbirine dayayarak tekerleme söylerler. Her tekerlemenin sonunda bir ayak oyundan çıkar, kimin ayağı sona kaldıysa oyunu yitirir.
“Edir nene/ büdür nene/büdür nene/suya düşmüş kadın nene/elcik bülcük/aradan Ahmet önce sen çık.”
Başka bir oyun tekerlemesi şöyle.
“Ene mene/engişdene/lale kökü/dilber otu/tas tus/engili mengili gız.”
Daha kısaları da vardır.
“Çit bit/aradan önce sen çık/inci minci/kim birinci.”
Çocukların uzun kış gecelerinde severek oynadıkları oyunlardan biri bilmece sormaktır. Biri bir bilmece sorar, “bilirsen İstanbul senin olsun, bilmezsen sen bana ne verecen” der.Karşısındaki çocuk da ona başka bir şehir adı söyler. Oyun böylece saatlerce sürer.
Çeşitli oyunlar, durumlar, olaylar için çocukların söyleyecekleri bir sözleri vardır, işte onlardan bir harman.
“Bakan bakan bir olsun/ at b.dan atlasın/ Cuma günü çatlasın.
Aya bak, altındaki taya bak
Bu ne? Hamam/herkes evine tamam.
Bu ne? Biber/ocak başında geber.
Zıvlak zıvlak zıvara /çal g.nü duvara
Küsene kündüre/ayağına b. Lu gundura
Güneşimde duran/bitli çorba yiyen/yarın birgün ölen.
Leylek leylek lekirdek/hani bana çekirdek/çekirdeğin içi yok/sülümanın suçu yok.
Bazı çocuk oyunlarını sayacak olursak: çelik çomak, topaç, pampam, körebe, üçtaş, beş taş, bilye, futbol, yağ satarım bal satarım, ebe seçme, güccelik, evcilik, sapan atma, çember çevirme, kartopu, düdük çıkarma, daha sayamadığım onlarca oyun. Küçük plastik toplar çıkmadan önce bez parçalarından kendileri yaparlardı toplarını.

Zeki OĞUZ

OLAY AYDIN 

 

 

 




Bu haber 76472 defa okunmuştur.


FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER GÜNDEM Haberleri

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Başakşehir FK 32 19 4 9 62 31 66 +31
2 Trabzonspor 32 17 4 11 71 37 62 +34
3 Sivasspor 32 16 7 9 52 35 57 +17
4 Beşiktaş 32 17 10 5 54 40 56 +14
5 Galatasaray 32 14 8 10 50 34 52 +16
6 Alanyaspor 32 14 9 9 57 35 51 +22
7 Fenerbahçe 32 14 10 8 55 43 50 +12
8 Gaziantep FK 32 10 10 12 46 48 42 -2
9 Antalyaspor 32 10 11 11 38 50 41 -12
10 Göztepe 32 10 13 9 40 45 39 -5
11 Kasımpaşa 32 11 15 6 48 54 39 -6
12 Gençlerbirliği 32 9 14 9 39 51 36 -12
13 Denizlispor 32 9 15 8 31 46 35 -15
14 Konyaspor 32 7 13 12 30 46 33 -16
15 Yeni Malatyaspor 32 8 16 8 44 47 32 -3
16 Çaykur Rizespor 32 9 18 5 34 54 32 -20
17 Kayserispor 32 8 16 8 39 69 32 -30
18 MKE Ankaragücü 32 6 15 11 30 55 29 -25
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 33 18 6 9 45 27 63 +18
2 BB Erzurumspor 33 17 8 8 38 25 59 +13
3 Adana Demirspor 33 16 7 10 68 43 58 +25
4 Akhisarspor 33 16 8 9 43 35 57 +8
5 Bursaspor 33 17 8 8 48 38 56 +10
6 Fatih Karagümrük 33 14 8 11 50 39 53 +11
7 Altay 33 13 8 12 46 36 51 +10
8 Keçiörengücü 33 12 10 11 29 25 47 +4
9 Ümraniyespor 33 12 13 8 47 47 44 0
10 Giresunspor 33 12 13 8 38 45 44 -7
11 Menemenspor 33 11 12 10 41 45 43 -4
12 İstanbulspor 33 9 11 13 45 40 40 +5
13 Balıkesirspor 33 9 13 11 33 44 38 -11
14 Altınordu 33 8 13 12 36 43 36 -7
15 Boluspor 33 5 13 15 27 41 30 -14
16 Osmanlıspor FK 33 7 17 9 37 53 27 -16
17 Adanaspor 33 3 18 12 30 52 21 -22
18 Eskişehirspor 33 7 20 6 34 57 12 -23
Takım O G M B A Y P AV
1 Samsunspor 28 23 1 4 64 11 73 +53
2 Manisa FK 28 19 3 6 79 31 63 +48
3 Hekimoğlu Trabzon 28 17 7 4 51 34 55 +17
4 Sancaktepe FK 28 16 8 4 51 23 52 +28
5 İnegölspor 28 13 9 6 41 30 45 +11
6 Afjet Afyonspor 28 13 11 4 47 30 43 +17
7 Tarsus İdman Yurdu 28 14 13 1 45 39 43 +6
8 Pendikspor 28 11 10 7 40 39 40 +1
9 Sarıyer 28 11 10 7 34 33 40 +1
10 Zonguldak Kömürspor 28 9 10 9 35 37 36 -2
11 Çorum FK 28 11 14 3 36 42 36 -6
12 Hacettepe Spor 28 11 15 2 37 48 35 -11
13 1922 Konyaspor 28 9 13 6 38 45 33 -7
14 Kırklarelispor 28 8 11 9 25 41 33 -16
15 Başkent Akademi FK 28 9 15 4 37 41 31 -4
16 Amed Sportif 28 7 14 7 28 46 28 -18
17 Gümüşhanespor 28 7 17 4 31 57 25 -26
18 Şanlıurfaspor 28 0 27 1 10 102 14 -92
Takım O G M B A Y P AV
1 Serik Belediyespor 28 16 5 7 49 24 55 +25
2 24Erzincanspor 28 14 4 10 47 22 52 +25
3 68 Aksaray Belediyespor 28 14 6 8 43 27 50 +16
4 1928 Bucaspor 28 14 7 7 47 34 49 +13
5 Artvin Hopaspor 28 12 5 11 38 21 47 +17
6 Düzcespor 28 12 6 10 32 18 46 +14
7 Karaköprü Belediyespor 28 10 6 12 25 22 42 +3
8 Çatalcaspor 28 9 5 14 39 28 41 +11
9 Silivrispor 28 8 6 14 37 31 38 +6
10 Sultanbeyli Bld. 28 9 8 11 33 27 38 +6
11 Kızılcabölükspor 28 8 8 12 39 37 36 +2
12 Yomraspor 28 9 10 9 28 30 36 -2
13 52 Orduspor FK 28 7 7 14 21 20 35 +1
14 Çankaya FK 28 9 12 7 33 37 34 -4
15 Şile Yıldızspor 28 6 11 11 23 30 29 -7
16 Erzin Spor Kulübü 28 6 12 10 27 34 28 -7
17 Tokatspor 28 1 23 4 16 66 7 -50
18 Manisaspor 28 1 24 3 16 85 0 -69
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 17/07/2020 Galatasaray vs Göztepe
 18/07/2020 Alanyaspor vs Denizlispor
 18/07/2020 Başakşehir FK vs Kayserispor
 18/07/2020 Trabzonspor vs Konyaspor
 19/07/2020 Çaykur Rizespor vs Yeni Malatyaspor
 19/07/2020 MKE Ankaragücü vs Antalyaspor
 19/07/2020 Beşiktaş vs Fenerbahçe
 19/07/2020 Gaziantep FK vs Kasımpaşa
 20/07/2020 Sivasspor vs Gençlerbirliği
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 17/07/2020 Menemenspor vs Altınordu
 18/07/2020 Adana Demirspor vs İstanbulspor
 18/07/2020 Akhisarspor vs Keçiörengücü
 18/07/2020 BB Erzurumspor vs Ümraniyespor
 18/07/2020 Fatih Karagümrük vs Adanaspor
 18/07/2020 Giresunspor vs Altay
 18/07/2020 Hatayspor vs Bursaspor
 19/07/2020 Eskişehirspor vs Boluspor
 19/07/2020 Osmanlıspor FK vs Balıkesirspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Van Spor 2 - 1 Ergene Velimeşe
 15/03/2020 Bodrumspor 0 - 1 Bandırmaspor
 15/03/2020 Kardemir Karabükspor 0 - 1 Niğde Anadolu FK
 15/03/2020 Ergene Velimeşe 0 - 3 Tuzlaspor
 15/03/2020 Van Spor 0 - 1 Sakaryaspor
 15/03/2020 Sivas Belediyespor 0 - 3 Kastamonuspor
 15/03/2020 Kahramanmaraşspor 0 - 1 Kırşehir Belediyespor
 15/03/2020 Uşak Spor 3 - 0 Elazığspor
 14/03/2020 Etimesgut Belediyespor 1 - 2 Eyüpspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/03/2020 Artvin Hopaspor 0 - 1 Sultanbeyli Bld.
 18/03/2020 Yomraspor 1 - 0 Serik Belediyespor
 15/03/2020 Kızılcabölükspor 1 - 0 Erzin Spor
 15/03/2020 Manisaspor 0 - 4 68 Aksaray Belediyespor
 15/03/2020 Serik Belediyespor 0 - 0 Düzcespor
 15/03/2020 Sultanbeyli Bld. 2 - 2 Silivrispor
 15/03/2020 Çatalcaspor 1 - 1 24Erzincanspor
 15/03/2020 Tokatspor 1 - 2 1928 Bucaspor
 15/03/2020 Artvin Hopaspor 2 - 1 Çankaya FK
HABER ARA
YUKARI YUKARI