Bugun...



ATÇA KUYULARI GÜN YÜZÜNE ÇIKTI

AYDIN-SULTANHİSAR-ATÇA'DA, ARAŞTIRMACI YAZAR İSMET NADİR ATASOY, TARİHİ ATÇA KUYULARINI ARAŞTIRARAK GÜN YÜZÜNE ÇIKARDI.

facebook-paylas
Güncelleme: 14-08-2019 12:30:36 Tarih: 12-08-2019 14:57

ATÇA KUYULARI GÜN YÜZÜNE ÇIKTI

ATÇA'DA KUYULAR
Osmanlı İmparatorluğu 1854 ilk Beledi Teşkilatı İstanbul Pera’da (Beyoğlu) denemiş ve burada geçen Pilot Uygulama sonrasında imparatorluğun başlattığı Belediye teşkilatlanması çalışmaları, 1867 yılında çıkarılan “Mülki İdareler Kanunu” gereğince, aynı tarihte yurt içinde bazı merkezlerde beledî teşkilatların kurulmasına başlanmıştır. İşte, Atça’da da belediye teşkilatı, bu tarihte -1867-kurulmuştur… 


Belgelere baktığımızda, o tarihlerde Atça’nın kalabalık bir nüfusa sahip olduğunu görüyoruz. İsyanlar, savaşlar bu yüzyılın son çeyreğinde imparatorluğu hayli yıpratmış, yeni yüzyılın birinci çeyreğinde patlak veren Birinci Dünya savaşından yenik çıkan imparatorluk toprakları, galip devletler tarafından işgal edilmeye başlanmıştı. İşte bu işgalden Atça da nasibini fazlasıyla almış ve Atça, 3 HAZİRAN 1919 ile 5 EYLÜL 1922 tarihleri arasında 2 yıl 2 ay 23 gün süren işgal altında kalmıştı.


“Atça, 17 gün süren ilk işgal yıllarında verdiği bu kayıplarla büyük acılarla göçmen olarak başka köy ve kasabalarda yaşamaya zorlanmıştır.
Malgaç Çayı Köprüsü baskını sonrası, Yunan işgal kuvvetleri Umurlu-Çayyüzü hattı doğusuna çekildikten sonraki dönemde Nazilli–Umurlu arası bir yıllık bir sürede işgalden kurtulmuştu.


Takvimlerin 3TEMMUZ 1920 tarihini gösterdiğinde Atça, artık Yunan işgali altına girmiştir. Ta ki 5 EYLÜL 1922 tarihine kadar. Esaret günleri tekrar başlamıştır. Kurtuluşa kadar geçen iki yıl iki aylık sürede çok acılar yaşamışlardır.” 


Belediye teşkilatının kurulması, beledi hizmetlerin hemen gelivermesi anlamına gelmiyordu tabii. O zamanlar Atça’da ne elektrik, ne de su şebekesi vardı. Bu gibi hizmetler Atça’ya ancak Cumhuriyet döneminde gelmeye başlamıştı. İşte işgal dönemi öncesinin araştırmasını yaptığımızda, Doç. Dr. Mustafa TURAN’ın 1999 yılında Ankara Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi tarafından yayınlanmış Yunan Mezalimi (İzmir, Aydın, Manisa, Denizli 1919-1923) adlı kitabından Atça’nın 3000 hane olduğunu öğreniyoruz. Yazar: “ATASE (Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı) arşivlerinde o tarihlerde bir hanenin ortalama yedi kişiden oluştuğu yazılmaktadır…” demektedir. Bu durumda Atça’daki nüfusun, işgal öncesinde 20.000 civarında olduğu ortaya çıkmaktadır. Mevcut olan bu nüfusun %20 sinin de Rumlar olduğu göz önüne alınmalıdır.


Bu denli kalabalık bir nüfusu içinde barındıran bir kasabanın en önemli ihtiyacı haliyle su olacaktır. Atça’da su denilince de o dönemlerde akla kuyular gelmektedir. Bahçelerde, ovada, bahçe ve ova yollarının kavşak noktalarında, kasaba merkezindeki evlerin avlularında, sokak başlarında, kavşaklarda, kamuya ve vakıflara ait yerlerde, özel mülkiyetlerde, camilerde onlarca belki de yüzlerce kuyu vardı. Atçalılar bu kuyuların sularıyla günlük yaşamlarını devam ettirirler, hayırsever vatandaşlar daha fazla kuyu açabilmek için birbirleriyle yarışırlardı. O zamanlarda kuyu kazdırıp halkın istifadesine sunan hayırsever Atçalıların isimleri halen kazdırdıkları kuyuların isimleriyle yâd edilmektedir.


Ne yazıktır ki bahsi geçen kuyuların birçoğu doldurulup kapatılmış, birçoğu ilgisizlikten yıkılmış, bir kısmı da şu anda yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakılmıştır. İşgal döneminde Solakların Ali Rıza’nın atıldığı “Ali Ağa Kuyusu” bugün yok olmakla karşı karşıyadır. Üzerinde taş kalmamış, kuyunun ağzı yolla aynı seviyeye gelmiştir. Atça’da Tarihi eserlerin gelecek nesillere aktarılabilmesi için bir Tarih Grubu kurulmalıdır. Kurulacak bu grup, halkın dikkatini, tarihe tanıklık eden bu eserlerin üzerinde yoğunlaştırmalıdır. Gerek hayırsever vatandaşlardan gerekse belediyeden aldığı destekle bu kuyuların gelecek nesillere ulaşmasını sağlamalıdır.


İşte aşağıda Bayramyeri Camiinin avlusundaki 81 No:lu Kuyunun fotoğrafı vardır. Mollavelioğlu Mehmet, eşi Hatice Hanım ve Kıykımların Küçük Hüseyin oğlu Ömer’i Yunan askerleri ve işbirlikçi Rumlar bu kuyunun içine atarak öldürdüler. 


Haydi!.. Atçalılar haydi!.. Tarihimizden bize emanet edilen bu izleri gelecek kuşaklara aktaralım. Atça, bir Açık Hava Müzesi olmayı hak ediyor. Bu potansiyel Atça’da var. Gelecek nesiller, babalarımızın, dedelerimizin dahası atalarımızın hangi şartlardan geçerek bize bugünkü Atça’yı ulaştırdıklarını bilsinler. Bilmek hakları… yaşanılan güçlükleri anladıklarında “VATAN” olarak aktarılan bu toprakların kıymetini daha iyi anlayacaklardır. Buna şiddetle ihtiyacımız vardır, dahası gereklidir.


İşte Atça’da tespit edebildiğim kuyu isimleri:
Ali Ağa Kuyusu Arap Kuyusu
Atçalı Kuyusu Aydınlı Kuyusu
Akçakavak Kuyusu Avcı Kuyusu
Aşağı Develi Kuyusu Al Kuyusu
Bayram Kuyusu Bedel Kuyusu
Bekdemir Kuyusu Bıçakçı Kuyusu
Çakır Ali Kuyusu Çaybaşı Kuyusu
Çifte Kuyular Çakır Mahmut Kuyusu
Develi Kuyu Çulfaoğlu Kuyusu
Diğme Kuyusu Dutlu Kuyu
Dr. Ali Kuyusu Dâmâ Kuyusu
Demirci İbrahim Kuyusu Dörtkavak Kuyusu
Duruoğlu Kesiği Kuyusu Daleli Kuyusu
Ekmekçi Kuyusu Ece Kuyusu
Garip Kuyusu Girinci Kuyusu
Hacıfakı Kuyusu Hadıl Kuyusu
Hacı Şeyh Kuyusu Hasta Kuyusu
Hasırcı Kuyusu Hamambaşı Kuyusu
Haberoğlu Kuyusu Hacı Arap Kuyusu
Hancıoğlu Kuyusu Hacı Hakkı Kuyusu
Iraz Kuyusu İbrahim Efendi Kuyusu
Kestaneci Kuyusu Kirli Kuyu
Kenan Kuyusu Küçük Kuyu
Kara Kuyu Kullar Kuyusu
Kaplan Kuyusu Kadı Kuyusu
Kel Hasan Kuyusu Kanlı Kuyu
Keleş Kuyusu Kaymakçı Kuyusu
Keşkekçi Kuyusu Kantinci Kuyusu
Mermerli Kuyu Mustafacık Kuyusu
Meri Kuyusu Mıstan Kuyusu
Molla Hasan Kuyusu Molla Ömer Kuyusu
Maşacı Kuyusu Molla Kuyusu
Molla Veli Hasan Kuyu.. Mısırlı Ahmet Kuyusu
Nizam Ali Kuyusu Ormanlı Kuyu
Reisin Kuyusu Soğuk Kuyu
Seren Kuyusu Sakallı Kuyusu
Sarı Ali Kuyusu Sabuncu Kuyusu
Süleyman Hoca Kuyusu Tekeli Kuyusu
Tuzlu Kuyu Tok Kuyusu
Tepealtı Kuyusu Tombak Kuyusu
Tokuç Kuyusu Tahir Efendi Kuyusu
Üçkavaklar Kuyusu Ümmü Kuyusu
Veysi Kuyusu Yarık Kuyu
Yeni Kuyu Yetim Hasan Kuyusu
Zeytinli Kuyu Dipsizboğaz Kuyusu
Malik Kuyusu 81 No:lu Kuyu
Çakallık Kuyusu Derviş Kuyusu
Hacı Ümmet Kuyusu Dımbır Kuyusu
Çotur Kuyusu Deveci Kuyusu
İlek Kuyusu Habar Kuyusu
Hamamcı Kuyusu


Bu kuyular, benim tespit edebildiklerim. Çoğu şu anda kaybolmuş durumdalar. Keşke kaybolanların yerine yenilerini yapabilseydik. 


Bir de şehir içindeki kuyular vardır. Bu kuyular kendilerine verilen numaralarla anılırdı. İşgal sonrasında Yunanlıların yerleşim merkezini tamamen yakmalarından dolayı Atça’da imar seferberliği başlatılmış, bu sırada hazırlanan yeni plan neticesinde kuyuların büyük çoğunluğu kaybolmuştur. Kalanlar ise su şebekesinin inşası ile birlikte zaman içinde yok olup gitmiştir. Yerleşim alanının içinde Atça’nın tarihine tanıklık eden tek bir kuyu vardır. O kuyu da Bayramyeri Camii avlusundadır. Bu kuyu -hemen yanındaki yaşlı Çınar Ağacının kuyunun kazılmasıyla birlikte dikilmiş olduğu düşünülerek, bu çınar ağacının yaşı tahmin edilmek suretiyle kuyunun da kaç senelik olduğu hesaplanabilir- Bu kuyu Atça Belediyesinin kayıtlarına “81 No.lu Kuyu” olarak geçmiştir. Öncesindeki ve sonrasındaki kuyuları tahmin edebilmek için Atça’nın o dönemlerdeki nüfusunu göz önüne getirmek yeterli olacaktır.


ÖNEMLİ NOT: Listede yer almadığını düşündüğünüz kuyu isimlerini bir liste halinde bildirirseniz listeye dahil ederiz.

(OLAY AYDIN)

İsmat Nadir Atasoy

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 




Bu haber 84528 defa okunmuştur.


FACEBOOK YORUM
Yorum

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK DİĞER GÜNDEM Haberleri

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Galatasaray 34 20 5 9 72 36 69 +36
2 Medipol Başakşehir 34 19 5 10 49 22 67 +27
3 Beşiktaş 34 19 7 8 72 46 65 +26
4 Trabzonspor 34 18 7 9 64 46 63 +18
5 Yeni Malatyaspor 34 13 13 8 47 46 47 +1
6 Fenerbahçe 34 11 10 13 44 44 46 0
7 Antalyaspor 34 13 15 6 39 55 45 -16
8 Atiker Konyaspor 34 9 8 17 40 38 44 +2
9 Alanyaspor 34 12 14 8 37 43 44 -6
10 Kayserispor 34 10 13 11 35 50 41 -15
11 Çaykur Rizespor 34 9 11 14 48 50 41 -2
12 Sivasspor 34 10 13 11 49 54 41 -5
13 MKE Ankaragücü 34 11 16 7 38 53 40 -15
14 Kasımpaşa 34 11 17 6 53 62 39 -9
15 Göztepe 34 11 18 5 37 42 38 -5
16 Bursaspor 34 7 11 16 28 37 37 -9
17 BB Erzurumspor 34 8 15 11 36 43 35 -7
18 Akhisarspor 34 6 19 9 33 54 27 -21
Takım O G M B A Y P AV
1 Hatayspor 17 10 2 5 30 10 35
2 Gençlerbirliği 17 11 4 2 26 13 35
3 Denizlispor 17 9 2 6 33 12 33
4 Adana Demirspor 17 9 3 5 32 15 32
5 Altınordu 17 9 4 4 30 15 31
6 Ümraniyespor 17 9 5 3 25 17 30
7 Gazişehir Gaziantep FK 17 8 5 4 26 15 28
8 Boluspor 17 8 5 4 25 18 28
9 İstanbulspor 17 8 5 4 27 28 28
10 Balıkesirspor Baltok 17 8 6 3 26 23 27
11 Eskişehirspor 17 7 4 6 23 22 27
12 Altay 17 7 5 5 24 15 26
13 Osmanlıspor FK 17 8 7 2 22 19 26
14 Giresunspor 17 6 8 3 19 22 21
15 Adanaspor 17 3 8 6 21 25 15
16 Afjet Afyonspor 17 3 8 6 19 30 15
17 Elazığspor 17 3 10 4 19 28 13
18 Kardemir Karabükspor 17 0 14 3 7 43 3
Takım O G M B A Y P AV
1 Manisa BBSK 17 13 2 2 45 13 41
2 Fatih Karagümrük 17 13 2 2 35 15 41
3 Menemen Belediyespor 17 10 2 5 34 19 35
4 Tuzlaspor 17 10 4 3 36 14 33
5 Sivas Belediyespor 17 9 3 5 36 21 32
6 Etimesgut Belediyespor 17 8 3 6 24 13 30
7 Bandırmaspor 17 9 5 3 28 20 30
8 Tarsus İdman Yurdu 17 8 5 4 35 26 28
9 Pendikspor 17 7 3 7 30 22 28
10 Şanlıurfaspor 17 7 4 6 23 15 27
11 Kırklarelispor 17 7 4 6 22 17 27
12 Zonguldak Kömürspor 17 7 5 5 19 16 26
13 Kahramanmaraşspor 17 7 6 4 21 21 25
14 Konya Anadolu Selçukspor 17 5 5 7 28 32 22
15 Bak Spor 17 4 5 8 16 28 20
16 Fethiyespor 17 4 6 7 14 18 19
17 Tokatspor 17 5 9 3 15 20 18
18 Darıca Gençlerbirliği 17 3 11 3 13 36 12
Takım O G M B A Y P AV
1 Nazilli Belediyespor 16 10 0 6 35 14 36
2 Tire 1922 16 9 0 7 29 10 34
3 Hekimoğlu Trabzon 16 9 2 5 23 9 32
4 Nevşehir Belediyespor 16 7 2 7 30 16 28
5 Ergene Velimeşe 16 8 5 3 22 15 27
6 Karaköprü Belediyespor 16 8 5 3 25 19 27
7 Silivrispor 16 7 4 5 18 10 26
8 Artvin Hopaspor 16 6 3 7 17 13 25
9 Erzin Belediyespor 16 6 4 6 31 18 24
10 Erbaaspor 16 6 4 6 20 13 24
11 Şile Yıldızspor 16 7 7 2 32 24 23
12 Gebzespor 16 6 5 5 18 14 23
13 Yomraspor 16 5 4 7 20 17 22
14 Batman Petrolspor 16 6 6 4 15 17 22
15 Kozan Belediyespor 16 5 4 7 17 18 22
16 Büyükçekmece Tepecikspor 16 6 7 3 19 20 21
17 Körfez Spor Kulübü 16 1 12 3 9 37 6
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
HABER ARA
YUKARI YUKARI